Đứng đủ gần
Có thể các bạn chưa biết, ngành học của tui cho phép xin việc chăm sóc hai đối tượng. Một là người cao tuổi hai là trẻ em từ 7 tuổi trở xuống (giai đoạn đầu đời).
Trong môi trường giáo dục mầm non, không ai nói về bệnh tật hay điều trị. Đối tượng ở đây còn quá nhỏ để được “sửa chữa”.
Công việc của người lớn đơn giản hơn, và cũng khó hơn: để cho một đứa trẻ trở thành chính nó.
Một khái niệm xuất hiện nhiều trong các buổi hướng dẫn: toiminnallinen ohjaaminen — tức là dẫn dắt thông qua hoạt động.
Nghe có vẻ giống một thuật ngữ trong giáo trình, nhưng khi nhìn vào lớp học, tui hiểu nó là điều gì đó rất tinh tế.
Người lớn không vội vàng nói cho trẻ biết phải làm gì.
Họ tạo ra một tình huống đủ thách thức, một hoạt động đủ hấp dẫn, rồi bước lùi lại vừa đủ để đứa trẻ có thể tham gia.
Ban đầu điều này khiến tui nhớ lại mình đã lớn lên như thế nào.
Người Mẹ và người Bà Việt Nam vốn quen với việc làm cho mọi thứ trôi chảy.
Khi một đứa trẻ loay hoay mặc áo, bản năng đầu tiên là bước tới và giúp cho xong.
Khi một ly nước sắp đổ, bàn tay họ gần như tự động đưa ra.
Nhanh hơn.
Gọn gàng hơn.
Ít hỗn loạn hơn.
Cứ như vậy, mỗi lần người lớn làm thay, một cơ hội biến mất.
Cơ hội để đứa trẻ thử, thất bại, và thử lại.
Một từ vựng khác trong hoạt động mầm non: itsemääräämisoikeus — quyền tự quyết.
Tui thích từ này, dù nó hơi dài. Nếu nói nhanh ba lần, tui có thể sẽ tự cắn lưỡi của mình.
Nhưng trong lớp học, nó xuất hiện vào những khoảnh khắc rất giản dị.
Một đứa trẻ tự chọn màu bút.
Tự quyết định xếp khối gỗ theo cách của mình.
Tự loay hoay với chiếc khóa áo trong một sự tập trung nghiêm túc.
Tui được nhắc lại nhiều lần rằng quyền tự quyết không được dạy bằng lời nói. Nó được hình thành từ những trải nghiệm rất nhỏ, khi một đứa trẻ nhận ra rằng đôi tay của mình có thể làm điều gì đó với thế giới.
Công việc của người hướng dẫn, vì thế, không phải lúc nào cũng là hành động.
Đôi khi nó là sự chờ đợi có kỷ luật.
Đứng đủ gần để đứa trẻ cảm thấy an toàn, nhưng không quá gần đến mức hành động của đứa trẻ biến thành hành động của người lớn.
Có những lúc cần can thiệp, khi sự an toàn bị đe dọa.
Nhưng phần lớn thời gian, công việc của tui là quan sát, ủng hộ, khuyến khích.
Và học cách tin tưởng vào quá trình chậm chạp ấy.
Bọn trẻ, tất nhiên, không biết gì về những khái niệm dài và khó phát âm như toiminnallinen ohjaaminen hay itsemääräämisoikeus.
Chúng chỉ làm việc của mình: thử, làm rơi, nhặt lên, thử lại.
Nhưng chính trong những chuyển động nhỏ bé ấy, tui bắt đầu nhìn thấy điều mà sách vở gọi là sự phát triển — và điều mà con người có lẽ đã luôn học theo cách này từ rất lâu: bằng chính đôi tay của mình, làm sai và làm lại.
Trong lớp học, các sinh viên cũng học về ba cách hướng dẫn:
Một kiểu là lắng nghe, nơi bạn khích lệ để người khác tự tìm ra câu trả lời.
Một kiểu là đặt câu hỏi, giúp họ nghĩ nhanh hơn.
Và kiểu cuối cùng là nói thẳng phải làm gì, thường chỉ dùng khi ai đó sắp làm điều gì đó rất nguy hiểm, như cầm dao sai cách hoặc cố gắng nướng bánh mì bằng… máy sấy tóc.
Phần khó nhất của công việc này là biết khi nào nên can thiệp.
Nếu bạn giúp quá nhiều, bạn lấy mất quyền chủ động của người khác.
Nếu bạn giúp quá ít, mọi thứ có thể lệch hướng khỏi khung giá trị mà trẻ đang học.
Một giáo viên gọi đây là “nghịch lý của người hướng dẫn.”
Bạn ở đó để giúp.
Nhưng nếu làm tốt công việc của mình, trông bạn sẽ giống như không làm gì cả.
Thành thật mà nói, đây là kỹ năng khó nhất tui học đi học lại kể từ lúc còn làm người đứng đầu của công ty Jolie Siam. .
Bởi vì hóa ra, điều khó nhất trong việc chăm sóc và giúp người khác phát triển không phải là làm điều gì đó cho họ.
Mà là đứng yên đủ lâu, bình thản bên cạnh, để họ tự làm điều cần làm.
Tui rời lớp học khi cái mệt bắt đầu làm tui cử động chậm chạp.
Trên đoạn đi bộ từ trường ra trạm Sorin Aukio
tui nhớ lại những lần trong đời
mình đã không chờ.
Những lần tui chen vào,
sửa,
điều chỉnh,
đẩy mọi thứ đi nhanh hơn một chút.
Nhanh hơn.
Gọn gàng hơn.
Ít hỗn loạn hơn.
Và cũng nhớ những lần
ai đó đã không làm vậy với tui.
Họ đứng đó.
Không giúp.
Không rời đi.
Chỉ… ở đó
Nơi...
Đủ gần.
Có thể đây là lý do
tui vẫn tiếp tục tìm được lý do đi học ngành này mỗi ngày.
Không phải để học cách giúp người khác.
Mà để học
cách không giúp
khi không cần thiết.
Chuyến tram lững thững đến.
Tui bước lên.
Hai cánh cửa khép lại sau lưng.
Và trong đầu tui,
một ý nghĩ xuất hiện
Có thể mỗi lần chúng ta “giúp”,
chúng ta không chỉ chạm vào hành động của người khác.
Mà còn chạm vào
một đường đi nào đó
lẽ ra họ phải tự bước qua.
Chúng ta làm nó chệch quỹ đạo.
Có lẽ,
sau tuổi 40 của mình
tui không cần học cách làm mọi thứ cho đúng.
Mà là học cách
đứng yên đúng lúc.
Và nếu bạn đứng yên đủ lâu,
đủ bình yên
có thể,
ai đó —
một đứa trẻ,
hoặc chính bạn —
sẽ tự mở được
chiếc khóa của mình ra.
Bài viết này thuộc mục "Chuyện nghề y tá". Mời bạn đọc các bài khác cùng mục này tại đây
Một câu chuyện khác về những người đứng đủ gần trong mục "Tình yêu"
Kết nối cùng Xanh Cam Tím:
Để không bỏ lỡ những bài viết mới, mời bạn:
Comments