Khi có hơn hai ngón tay ngừng hoạt động

Thư viện Metso Tampere và chiếc ghế thấp 

Tui lật trang đầu tiên, nhưng không dám đọc ngay. 

Nỗi sợ len lỏi từ bao tử đến cuống cổ.

Tui dừng lại một giây để hít thở, và để nhìn quanh thư viện xem nên chọn cái ghế nào thì mới bắt đầu đọc. 

Tui ngồi xuống. 

Chiếc ghế thấp đến mức đầu gối tui hơi nhô cao hơn bình thường. 

Lưng gập cong về phía bụng. 

Một tư thế không thoải mái lắm, nhưng lại giữ tui ở yên đó. 

Một trạng thái lưng chừng.

Giống như những lúc trong đời, tui chưa quyết định mình thuộc về đâu. 

Nên tiếp tục, hay dừng lại. 

Có thể vì thế mà tui chọn quay lại với quyển sách này. 

Hoặc có thể quyển sách đã chọn tui, theo cái cách rất khó giải thích mà đôi khi vẫn xảy ra. 

Cái tựa sách vẫn nằm trong sổ tay suốt 18 tháng qua. 

“Darkness Visible.”

(hồi ký của William Styron)

Bóng tối mà lại nhìn thấy được. 

Một nghịch lý nghe rất đúng.

Vì có những thứ trong đầu, càng nhắm mắt, càng thấy rõ. 

Tui bắt đầu đọc.

Những dòng chữ đầu tiên không kéo tui đi ngay lập tức. 

Chúng giống như một người lạ ngồi xuống bên cạnh, chả nói câu nào, cũng không thèm chen vào hay can thiệp, chỉ làm người chứng kiến.

Càng đọc, tui càng nhận ra sự im lặng đó không phải là trống rỗng.

Nó có trọng lượng. 

Nó kéo tâm trí tui hơi nghiêng, lệch khỏi trục cân bằng. 

Giữa hiện thực đang xảy ra 

Và những gì đã từng xảy ra.

Có một chiếc đồng hồ treo tường. 

Kim giây nhích từng nhịp đều đặn. 

Vô cảm. 

Nó là thứ giữ tui lại.

Như một sợi chỉ mảnh.

Mỗi lần tui lạc sâu vào câu chữ. 

Nó kéo tui về hiện thực.

Rồi lại thả tui trôi đi. 

Không cần biết tui đang mắc kẹt ở đâu trong thế giới song song với thế giới này. 

Một cô gái ngồi cách đó vài kệ sách

Thỉnh thoảng lật trang rất khẽ. 

Âm thanh ấy nghe giống như tiếng bước chân trên mặt tuyết. 

Tui không biết mình đã đọc bao lâu.

Chỉ biết là khi ngẩng lên, ánh sáng trong thư viện đã đổi màu. 

Và trong một khoảnh khắc rất ngắn

Tui có cảm giác mình không hoàn toàn là cùng một người lúc vừa ngồi xuống chiếc ghế thấp này nữa. 

Một đời người dường như vừa đi qua. 

Tui không chắc mình “thích” cuốn sách này. 

Đây không phải kiểu sách để thích.

Nó không phải kiểu sách để thưởng thức

Trừ khi cảm giác bị tháo rời từng chút một là một dạng hưởng thụ. 

Tui không thích. 

Nhưng tui tôn trọng nó.

Và hơn hết, 

Tui tin nó.

Vì tui đã từng ở đó

Không chỉ một lần.

Có những giai đoạn trong đời 

Tui trầm cảm cực độ 

Không ngủ được

Ăn rất ít 

Ngừng giao tiếp 

Thế giới co lại 

Như trần nhà đè lên cơ thể 

Những việc nhỏ nhất hàng ngày 

Trở thành không thể làm nổi

Nhưng tui bắt đầu viết 

Từng chút một 

Tui học lại cách ngủ 

Tui đọc về dinh dưỡng 

Tui đăng ký học dược tá

Tui vẽ mỗi ngày 

Tui nhảy khi có âm nhạc

Tui chọn lọc lại những mối quan hệ 

Ít mà sâu sắc 

Quá trình chữa lành, theo cách rất chậm. 

Đọc Darkness Visible của William Styron 

Tui thấy chính mình

Thấy người thân 

Thấy cả những khách hàng mà tui chăm sóc 

Cô Inka phát cho mỗi sinh viên một tờ giấy in hình bàn tay sức khỏe tâm thần (Hand of Mental Health)

Tui từng biết về mô hình này

Nó khá đơn giản, theo 5 ngón tay gồm:

• Ngón cái: Ngủ  
• Ngón trỏ: Ăn  
• Ngón giữa: Yêu thương, kết nối & sống với cộng đồng 
• Ngón áp út: Vận động
• Ngón út: Thư giãn một mình & chánh niệm  

Một công thức lành mạnh và dễ nhớ 

Chọn đọc cuốn sách này 

Nhắc tui nhớ rằng 

Có những lúc, tất cả những ngón tay đó

Đều cùng lúc bị cụt 

Và tệ hơn

Lòng bàn tay

Cảm giác về giá trị bản thân 

Cũng sụp đổ 

Lúc đó

Nghe ai nói rằng 

“Hãy cố gắng, sống lành mạnh hơn đi”

Gần như vô nghĩa

Tui chỉ có thể ngẩng mặt nhìn họ

Biết ơn họ nói với tui điều đó 

Nhưng chỉ vô vọng mà thôi 

"Khi một ai đó đang bị mũi tên cắm vào ngực"

"Ta không chỉ cho họ ngắm bầu trời xanh và mặt trời rực rỡ để cho khuây khỏa"

Tui nhớ lại lớp học với cô Inka 

Cô không dạy như giảng bài 

Cô nói như đang kể chuyện đời 

Và trong câu chuyện đó

Có một ý ở lại rất lâu 

Một người vẫn hoàn toàn là con người khi:

• trầm cảm
• nghiện ngập
• lo âu
• hoang mang
• thất nghiệp
• im lặng
• kiệt sức
• tan vỡ vì mất mát

Đó là Con Người Hiện Hữu (Human being). 

Không phải Con Người Hành Động (Human doing).

Chúng ta bình đẳng, bất chấp thu nhập, tôn giáo, vai trò xã hội, trạng thái tâm thần đang trải qua ...

Sự thật thì, thế giới này thích Con Người Hành Động 

Ta hỏi nhau:

• Bạn làm nghề gì?
• Bạn tạo ra được gì?
• Bạn hiệu quả đến đâu?
• Bạn ổn định không?
• Bạn thành công chưa?
• Bạn được ai, bao nhiêu người, cần bạn?
• Bạn phát triển và trở thành ai rồi?
• Bạn hồi phục nhanh không?

Ngay cả trong y tế, đôi khi con người cũng bị đo bằng tốc độ phục hồi, khả năng hợp tác hay tiến triển nhìn thấy được.

Nhưng 

Trước khi có chẩn đoán

Trước khi có nghề nghiệp

Trước khi có năng suất lao động 

Đã có một con người 

Một con người có giá trị 

Ngay cả khi chưa “tốt hơn”.

Trong mỗi con người đang đau khổ với số phận làm người 

Vẫn có một nơi chưa bị phá hủy hoàn toàn 

Có thể bị chôn sâu 

Có thể bị khóa lại 

Nhưng giá trị nội tại đó vẫn ở đó 

Giá trị nội tại của con người có lẽ không nằm trong cái nhãn mà xã hội gắn cho họ.

Nằm ngay trong khả năng biết đau mà không oán giận

Biết đang mất mát, mà vẫn còn đủ nhẹ nhàng để rót trà cho người bên cạnh

Con người không cần trở thành điều gì lớn lao mới xứng đáng được hiện hữu.

Càng sống lâu, tui càng thấy rằng

Được làm người là phước báu.

Vì quý ở chỗ, con người có khả năng tỉnh thức ngay giữa tâm điểm vô vô thường và đau đớn nhất.

Bình an, cũng xuất hiện cùng chỗ với bất an và đau khổ.

Giống như mùa đông và mặt hồ đóng băng

Nước không biến mất

Nó chỉ đổi hình dạng

Hoa nở rồi tàn

Người thương rồi xa

Thân thể này đang lặng lẽ già yếu từng ngày

Không có gì đứng yên đủ lâu để giữ lại được

Thật kỳ lạ,

Tại giây phút xòe lòng bàn tay

Thôi nắm giữ

Tui bắt đầu ngồi xuống

Nhìn một bình nước sôi mà không còn thấy thiếu thốn.

Khả năng chữa lành cũng tự khơi từ nơi đó.

Nơi nước có thể sôi để pha trà

Bản nhạc có thể chạm đến để nhún nhảy theo âm điệu

Mặt hồ có thể lung linh sau thời gian đóng băng tưởng như vô tận

Hơi thở vẫn làm chiếc áo phập phồng

Hồ Hervantajärvi

Hồi phục không phải là điều gì lớn lao 

Nó thường quay về qua những thứ rất nhỏ, đại diện bởi mỗi ngón tay trên một bàn tay

• Uống nước, ăn thực phẩm mọc lên từ đất, ít gia vị, nhiều dinh dưỡng
• Mở rèm đón ánh nắng đầu ngày
• Đi dạo vài bước
• Ngồi trên con thuyền trôi tự do ra giữa hồ 
• Trả lời một tin nhắn
• Ngủ được một tiếng 
• Nắm tay một người chịu im lặng ngồi bên cạnh 

Nhìn từ bên ngoài, nó là chuyện nhỏ 

Nhưng từ bên trong, nó là một chiến thắng

Khi nhìn lại

Tui biết mình đã đi qua nó 

Không phải một cách ngoạn mục 

Mà bằng việc thức tỉnh và giải thoát cho mình

Dinh dưỡng

Giấc ngủ

Vận động

Sự hiện diện của những con người hiện hữu, những người "bạn lành" ở bên cạnh

Và thân thể được chữa lành, thì trí tuệ bước vào.

Để tui quay lại thực hiện self care 

Tự đốt ngọn đèn soi con đường mình đi 

Tự mình bước ra khỏi bóng tối.

Sau gần hai năm 

Tui dám đọc quyển sách này 

Lúc này tui đã là một sinh viên thực hành điều dưỡng 

Và tui bắt đầu nhìn mọi thứ khác đi. 

Tui nhìn thấy con người không qua cái nhãn

Mà qua Con người hiện hữu.

Không phải “ca tâm thần phòng số 4”, mà là một đời người đang sống cùng tâm thần phân liệt.

Không phải “cụ già lẫn và khó chăm”, mà là một đời người đang sống cùng suy giảm trí nhớ và lo sợ bị bỏ lại phía sau.

Không phải “một đứa trẻ tăng động”, mà là một đứa trẻ đang cố hiểu thế giới quá lớn và quá phức tạp với khả năng của mình, bằng một hệ thần kinh nhạy cảm, dễ quá tải. 

Tui cũng nhìn thấy “Bàn tay sức khỏe tâm thần” 

Khi một ngón tay yếu đi

Con người vẫn có thể chống đỡ 

Nhưng khi hai, ba ngón cùng lúc không hoạt động 

Giấc ngủ trắng 

Ăn thực phẩm ăn liền, tạm thời, qua cơn đói 

Trốn tránh khỏi người thân 

Không còn khả năng thư giãn 

Thì người đó đang chìm vào bóng tối 

Việc của tui là nhận ra Sớm nhất có thể 

Kết nối họ với hệ thống chăm sóc chuyên môn

Họ cần sự can thiệp giúp đỡ của nhiều người

Còn bản thân tui tiếp tục thực hành việc làm người hiện hữu trong hệ thống chăm sóc đó.

Nhiều người có chuyên môn, sẽ xuất sắc như một vị anh hùng bước vào phòng bệnh để cứu giúp người khác.

Nhưng rất ít người có thể dịu dàng trong hỗn loạn.
Rất ít người chịu được tiến triển chậm chạp.
Rất ít người tôn trọng một người hiện không gây ấn tượng với ai cả.
Rất ít người ngồi trong căn phòng mà hôm nay chẳng gì được giải quyết, nhưng vẫn tin rằng sự có mặt của mình có giá trị.

Vì thế:

Sự hiện diện bình tĩnh hiếm hơn và cần thiết hơn.

Đôi khi hệ thần kinh của người khác mượn cảm giác an toàn từ người điều dưỡng, để sống sót.

Dù là với một đứa trẻ
đang học cách ngủ yên, ăn đủ, chơi nhiều, tin tưởng một người lớn và học cách tin vào bản thân nó. 

Hay một người già
đang dần mất đi nhịp sống quen thuộc, mất dần chức năng và những kết nối xã hội 

thì “bàn tay sức khỏe tâm thần”
không phải là một mô hình để học trong lớp.

Mà là một cách để hiểu về những thứ đơn giản tạo nên một đời người bình yên.

Và rồi, sẽ có những buổi sáng.

Không phải ngay lập tức.

Nhưng sẽ đến.

Khi người được chăm sóc bắt đầu ngủ lại một đêm trọn vẹn.
Ăn một bữa mà không thấy vô nghĩa hay nhạt nhẽo.
Mở rèm cửa để nhìn thế giới bên ngoài có gì.

Khi ánh sáng quay lại, chiếu vào mắt họ
không phải như một phép màu,
mà như một điều rất bình thường.

Lúc đó,

Việc của tui là lùi lại.

Giữ khoảng cách đủ xa

Cho họ không gian cảm nhận làm một người hiện hữu

Và bình minh đó đang thuộc về chính họ.

Nếu đang ở một nơi đủ yên, mời bạn chạm vào giai điệu này...
Một phần không khí của câu chuyện có lẽ nằm trong đó.

Sound of Xanhcamtim

Xanh Cam Tím không thuộc về những ồn ào của mạng xã hội. 

Nơi này chọn cách tìm đến nhau qua những phong thư viết từ nơi có tiếng chim hót.

Nếu sẵn sàng, mời bạn: Để lại email nhận bài viết mới tại đây.