Món quà dành cho con
“Em à, chị nghĩ em nên đưa thằng bé đến Phần Lan sinh sống”
Tui đã nói gần giống như thế với hai cô em gái khác cha khác mẹ và không liên quan ông nội.
Nhưng họ là những người cùng giá trị sống và là những người “bạn lành” hiếm có trong đời.
“Không phải để nó trở thành thiên tài gì cả”. Tui nói tiếp.
“Thật lòng mà nói, chị nghĩ người lớn quá ám ảnh với chuyện con trẻ cần giỏi hơn, nổi bật hơn để đổi lấy một tương lai gọi là tốt đẹp”
Tui im lặng một lúc. Một phần để tìm từ, phần khác để tìm nhịp cho suy nghĩ còn lộn xộn trong đầu.
“Ở Phần Lan có một văn hóa kỳ lạ này. Người ta cho trẻ đọc sách với chó. Em biết vụ đó không?”
Tất nhiên là cả hai cô em “bé nhỏ già đầu” đều chưa từng nghe qua.
Tui cười vào mặt các em làm ra vẻ, rồi mới nhai nhai tiếp.
“Nghe giống như một chuyện ai đó nghĩ ra vào một đêm mất ngủ để khuây khỏa. Nhưng càng nghĩ chị càng thấy nó đẹp”.
Tui tiếp tục kể về thư viện Metso ở Tampere, cái thư viện được thiết kế như một con chim đang dang đôi cánh chuẩn bị tung mình lên bầu trời.
Ở đó, người ta thường tổ chức các buổi đọc sách cho trẻ em (Reading dog activities) hay Lukukoira (tiếng Phần Lan).
“Con chó không quan tâm nó đọc đúng hay sai”, tui nói.
“Chính vì thế mà đứa bé lần đầu tiên cảm thấy mình đủ ổn để tiếp tục đọc với giọng lớn dần, tự tin dần”.
Tui nhìn ra cửa sổ, check-in cảm xúc bản thân và thời tiết đang thế nào. Tui đã quen dần với hành vi này như một năng lực mới khi sinh sống ở Phần Lan.
“Con người thường nghĩ đọc là để hiểu.
Kể một câu chuyện là để người khác nhìn thấy mình.
Nhưng đôi khi, điều ta thật sự cần chỉ là một ai đó im lặng bên cạnh khi mình cất tiếng”.
Tui nhấp một ngụm trà, rồi bóc quả quýt trên bàn. Từ từ ăn. Từ từ bóp vỏ quýt để mùi tinh dầu tứa ra trong không khí, chậm và dịu.
“Người lớn chúng ta thường tin rằng giáo dục là giúp một cái cây mọc lên phía trên, nhìn thấy nó ra hoa và kết trái, theo đúng kỳ vọng của mình. Nhưng cây không lớn lên bằng cách bị ai đó đặt kỳ vọng lên nó bao nhiêu”.
“Có lẽ chính vì thế này mà chị thích ECEC ở Phần Lan.” (Early Childhood Education & Care).
“ECEC - hệ thống giáo dục và chăm sóc mầm non tại Phần Lan, không xem trẻ em là những người lớn chưa thành. Họ xem chúng là con người hiện hữu ngay từ đầu”.
Không ai bắt trẻ em phải thi đấu, hoặc không có khái niệm thắng thua, dù chỉ trong lời cổ vũ một cuộc chơi. Không ai biến tuổi thơ thành một cuộc tuyển sinh kéo dài mười tám năm.
Thay vào đó, người ta dạy trẻ:
Cách lắng nghe cảm xúc của mình
Cách chơi với đủ thứ vật dụng có sẵn xung quanh nó
Cách ở cùng người khác
Cách cảm thấy an toàn khi là chính mình.
“Nghe đơn giản ha”, tui cười nhẹ. “Nhưng phần lớn người trưởng thành như chị gặp đều chưa từng được học những điều đó”.
Rồi tui kể rằng ở Phần Lan, trẻ em ra ngoài chơi mỗi ngày, dù ngay giữa mùa đông. Chúng chơi với tuyết, học trong rừng, ngồi im nghe tiếng gió, tìm kiếm một loài chim mào xanh và trắng theo lời cô giáo mô tả, lượm chiếc lá thật đẹp mang về khoe với cha mẹ.
Giáo viên không đứng trên cao như người quyền lực và điều khiển. Họ luôn ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ.
ECEC ở Phần Lan không đặt trọng tâm vào việc “ép trẻ học nhiều kỹ năng từ sớm nhất có thể”, mà chú ý đến:
wellbeing (sức khỏe tinh thần),
agency (quyền chủ động của trẻ),
play-based learning (học qua chơi),
emotional safety (an toàn cảm xúc),
và holistic development (phát triển toàn diện).
Văn hóa “Reading dog” phản ánh rất rõ các giá trị này.
Vì ở đây cảm xúc được xem là nền tảng của việc học.
Một đứa trẻ lo lắng hoặc sợ sai sẽ khó tiếp thu. Nhưng khi đọc với chó, trẻ bớt áp lực, giảm nỗi sợ mắc lỗi, và dần dần hình thành sự tự tin ngôn ngữ. Chú chó lông mềm, được huấn luyện đặc biệt cho việc lắng nghe, đã trở thành một người bạn “không phán xét”.
Trẻ học yêu việc đọc, trước khi giỏi việc đọc. Ký ức về sách, từ đó, gắn với sự ấm áp, với bộ lông mềm, với cảm giác được lắng nghe, với yêu động vật và sự tự nhiên. Và theo một cách âm thầm, não bộ của trẻ học được khả năng tự điều chỉnh cảm xúc. Thứ mà nhiều người lớn phải mất cả đời mới bắt đầu học lại.
Reading dog thật ra không phải văn hóa chỉ riêng Phần Lan mới có. Ở Mỹ, Úc hay Canada cũng có những hoạt động tương tự từ lâu, với cách tổ chức khang khác đôi chút. Nhưng có lẽ chính cách người Phần Lan nhìn tuổi thơ đã khiến hoạt động nhỏ bé ấy trở nên đặc biệt và gần gũi.
“Chị nghĩ”, tui nói, giọng run dần lên, “một đứa trẻ lớn lên trong môi trường như vậy sẽ ít khi phải dành nửa cuộc đời sau này để chữa lành.”
Tui im lặng sau đó. Khoảnh khắc hoài niệm về phần đời mà mỗi người đã đi qua.
Rồi tui cười nhẹ.
“Và chị không chắc có món quà nào lớn hơn điều đó cho con chúng mình.”
Khi viết những dòng này, trời mùa xuân hè ở Phần Lan đang rực rỡ.
Còn hai em tui đang chuẩn bị những thủ tục rắc rối theo quy định để đến Phần Lan, cùng thằng bé.
Bản thân tui, càng học, càng hiểu rằng ECEC, dù ở đất nước nào, văn minh ra sao, chưa bao giờ chỉ là một hệ thống giáo dục.
Nó là cách một xã hội và người thân nhìn con người từ những năm đầu tiên của cuộc đời.
Và có lẽ, viết ra những dòng này, hành trình của tui với công việc Practical Nurse rẽ hướng qua khối trẻ em dưới 7 tuổi, đang thực sự bắt đầu.
By the way, Happy mother's day!
Xanh Cam Tím không thuộc về những ồn ào của mạng xã hội.
Nơi này chọn cách tìm đến nhau qua những phong thư viết từ nơi có tiếng chim hót.
Nếu sẵn sàng , mời bạn: Để lại email nhận bài viết mới tại đây.
Comments